Oleh : Meilanto.
Ketika saya harus menetap beberapa hari di ibu kota Muntok, saya berkesempatan untuk melihat dan mendengar berbagai hal lagi mengenai kota itu sendiri, atau pemukiman penduduk asli beserta sekitarnya.
Pemukiman ini sudah berusia sekitar 140 tahun, dan dinamakan Muntok menurut pendirinya, seorang kepala suku bernama Pa Mento.
Ketika pasukan Inggris di bawah pimpinan Jenderal Gillespie menguasai Bangka pada tahun 1812, mereka menamai pemukiman itu “Minto” sebagai penghormatan kepada Gubernur Jenderal Hindia Belanda saat itu, Lord Minto.
Awalnya mereka menetapkan pusat pemerintahan di Tanjung Kaléan, arah barat daya Muntok, dan kemudian dipindahkan ke Muntok itu sendiri.
Suatu pagi, saya berkeliling kota bersama salah satu pejabat tinggi Bangka. Kami melewati sejumlah jalan utama dan jalan kecil, lalu mengunjungi kawasan pemukiman Tionghoa yang dilintasi sebuah sungai dangkal.
Di sana terdapat kelenteng atau Teipekkong, serta rumah-rumah besar milik Kapiten Tionghoa Tan Khé dan Letnan Tionghoa Lim-Boesing, selain berbagai rumah penduduk Tionghoa yang kokoh terbuat dari tanah liat.
Setelah itu kami melewati pasar, lalu berjalan melewati perkampungan orang Melayu, kawasan orang Keling (?), Arab, dan Moor (?), hingga tiba di gudang-gudang pemerintah, barak bagi pelaut pribumi, galangan kapal, benteng pantai, tempat penumpukan kayu, serta reruntuhan benteng pertahanan lama bernama Benteng-Sariboe.
Secara keseluruhan kota ini tampak rapi dan tertata baik, terutama kawasan pemukiman Tionghoa yang tampak makmur. Namun sayangnya, warga sering membuang sampah ke sungai tersebut, sehingga sungai itu hampir selalu mengeluarkan bau yang tidak sedap di sekitarnya.

Demikian maksud dari tulisan Buddingh yang dikutip dari halaman 75 pada bukunya NEERLANDS OOST-INDIE REIZEN GEDAAN GEDURENDE HET TIJDYAK VAN 1852-1857.
Dewijl ik eenige dagen ter hoofdplaats Muntok blijven moest, zoo had ik gelegenheid om nog een en ander aangaande de eigenlijke stad of de inlandsche kott a en hare omstreken te
zien en te hooren. Deze kotta is ongeveer 140 jaren oud, en naar haren stichter, zeker opperhoofd PA-MEKTO, Muntok genoemd. Toen de Engelschen, ouder den Generaal GILLESPIE, in 1812 van Banka bezit namen, noemden ze de kotta ,”Minto” ter eere van den Gouverneur-Generaal van Britsch Indië, Lord MINTO , en stichtten ze hunne hoofdplaats eerst te Tanjong-Kaléan ten Zuidwesten van Muntok, en later te Muntok zelve. Met een’ der beeren van Banka op zekeren morgen de stad rondwandelende, passeerde ik eerst een aantal straten en dwarsstraten, bezocht toen de Chinésche wijk, welke door een ondiepe rivier doorsneden wordt, en, behalve den Chinéschen klintin g of Teipekkong eu de grootere huizen van den Kapitein- en den Luitenant-Chinees TAN-KHÉ en LIM-BOESING , verscheidene goede Chinésche huizen telt, die van leem gebouwd zijn, -ging vervolgens de passer of de markt over, en kwam weldra, door de kampong der Maleijers en de wijken der Klingalézen, Arabieren en Moren, bij de Gouvernements pakhuizen, en verder bij de kaserne voor de inlandsche matrozen, de scheepswerf, de strandbattqrij , de houtstapelplaats, en de ruïne der voormalige redoute Benting-Sariboe, (eigenlijk : 1000 wallen.) De stad ziet er over het algemeen goed uit en is geregeld-aangelegd, en vooral heeft de Chinésche kamp een welvarend voorkomen, doch de ingezetenen werpen zooveel vuil in de rivier, dat deze bijna altijd een onaangename reuk in den omtrek verspreidt.
Catatan: Tulisan ini dikutip dari buku NEERLANDS OOST-INDIE REIZEN GEDAAN GEDURENDE HET TIJDYAK VAN 1852-1857 bagian kedua edisi ketiga yang diterbitkan tahun 1867.
Buddingh bernama lengkap Steven Adriaan Buddingh (1811-1884) seorang penulis dan pendeta Belanda abad ke-19 yang terkenal karena karya sejarah dan catatannya tentang Nusantara.
Foto : Park Achter De Woning van den Chef der B.B. te Muntok. Houses of the chief and the administrator of the Banka tin mine, in Muntok
Anonymous, 1914 – 1919. Pewarnaan: AI
