Dalam Perjalanan Dari Mantung, Buddingh Mengamati Rayap Yang Merusak Rumah Penduduk

Satu jam kemudian awan gelap pun lenyap. Alam yang baru saja “berhias” dengan air hujan tampak jauh lebih segar daripada saat ia terbangun di pagi hari. Burung camar kembali melayang di atas teluk, burung-burung hutan kembali berkicau di sela ranting, wangi bunga dan tanaman rempah kembali menguar di udara, dan matahari menyebarkan cahaya keemasan serta keperakan ke seluruh penjuru ciptaan.

Kemudian ia menulis lagi:
Op onzen terugtogt hielden we stil bij een inlandsen huisje, welks planken wanden door de rajaps of de witte mieren deerlijk geteisterd waren. “Gisteren, dacht ik, “of eergisteren zag ik zwarte en roode mieren, en heden witte mieren!

Het schijnt dat ik alle mieren-familieii op Banka en in den Archipe l te gelijk in haren arbeid en hare huishouding zien moet!” Nu de witt e mieren op Bank a zijn even verslindend en vratig als die op lava. Dal zag ik aan dit huisje! De benedenste planken toch van één’ der wanden waren letterlijk doorvreten , en de vele loopgraven van vaste klei, die de rajap’s gemaakt hadden, liepen langs den wand tot onder het dak toe naar boven.

De eigenaar van liet huisje had het mieren-nest onder den wortel van een’ pisang-boom gevonden en nu juist uitgegraven. We konden dus op ons gemak dat zonderlinge nest bezigtigen, hetwelk men op het eerste gezigt met een’ ruwen klomp kalksteen of verharde klei zou verwisseld hebben. Het had de grootte van wel tweemaal een menschen-hoofd, en was eenigzins konisch, doch tevens zeer knobbelig en knoesterig van vorm, alsof het met uitwassen en bulten bezet was.

De stof of de compositie, die tot de zamenstelling was gebezigd, was zoo hard en vast als cement of stevig met-selwerk, en het ganschc gebouw was met een aantal kleine ronde gaatjes doorboord, die tot de binnenvertrekken toegang verleenden. Haast zou ik genegen zijn om dat bogtio-e en grijskleurige mieren-paleis te vergelijken met eene vesting of forteres, welker steenen muren en borstweringen van talrijke geschutpoorten en schietgaten voorzien zijn. De man van het huisje had weldra het paleis met zijn patjol of spade stuk geslagen, en nu zagen we dat het van binnen in vele afdeelingen gesplitst was, en dat, elke afdeeling, die schijnbaar geen gemeenschap met eene andere had, honderden van cellen bevatte, die den vorm en grootte hadden van een miniatuur-vingerhoedje. Deze cellen waren allen ledig, doch in het midden van het paleis sloeg de patjol het boudoir der koningin open. Hier zat in een groote naakte cel een monsterachtig geel-wit wezen, met een’ uiterst-kleinen naauwelijks zigtbaren kop, doch met een ligchaam, hetwelk de grootte en ook eenigzins den vorm had van een hoenderei, of liever van ecu toegebonden zakje, en niets anders scheen te zijn dan een walgelijke vetklomp. De mieren-koningin besloeg de gansche cel, waarin ze als geperst en ingemetseld zat en zich niet bewegen kon, terwijl men ook nergens eenige deur of venster of poort zag, die voor hare majesteit geopend of gesloten konden worden. Of ze het ongepast vond, dat haar slaapsalet geschonden werd! . . . Of ze het majesteitsschennis achtte, dat haar heiligdom door zooveel oogen ontwijd werd!… Of ze verlegen, of verschrikt, of boos was!… Wie zal het zeggen? De vetklomp bewoog zich als een levend wezen en scheen zich somwijlen in te krimpen of aan rillingen en zenuw-trekkingen te lijden! “Wie weet,” dacht ik, “welkeen lekkere beet dat wanstaltig insekt, die afschuwelijke vet-koningin der rajap’s voor de inlanders op Jav a zijn zou, die de vliegende witte mieren, even aan een brandend lampje geroosterd, zoo gaarne eten!” Die inlanders beweren ook, dat de mieren-koningin door hare onderdanen zorgvuldig en overvloediglijk gevoed wordt, en dat ze hare zwaarlijvigheid aan die Sibaritisehe verzorging en aan haar stilzittend leven te danken heeft.

Maksudnya:
Dalam perjalanan pulang, kami berhenti sejenak di sebuah rumah penduduk, yang dinding papannya telah rusak parah dimakan rayap atau semut putih. “Kemarin atau lusa saya melihat semut hitam dan merah, dan hari ini semut putih pula! Sepertinya saya harus menyaksikan sekaligus seluruh keluarga semut di Bangka dan Nusantara dalam kesibukan serta urusan rumah tangga mereka!” pikir saya.

Semut putih di Bangka sama rakus dan perusaknya dengan yang ada di Jawa. Hal ini terlihat jelas pada rumah itu! Papan-papan bagian bawah dindingnya benar-benar telah habis dimakan, dan lorong-lorong dari tanah liat padat buatan rayap itu memanjang di sepanjang dinding hingga ke bawah atap.

Pemilik rumah baru saja menggali sarang rayap yang ditemukannya di bawah akar pohon pisang. Kami pun berkesempatan mengamati sarang yang aneh itu dengan saksama; sekilas tampak seperti gumpalan batu kapur kasar atau tanah liat yang mengeras.