28 Juli 1821, Sultan Mahmud Badaruddin II Tiba di Batavia. Letnan Kolonel Keer, Diangkat sebagai Residen Palembang dan Komandan Militer Bangka.
Oleh. Dato’ Akhmad Elvian, DPMP, CECH, CIRBC*)
Pasukan Belanda pada tanggal 23 dan 24 Juni 1821 berhasil menguasai benteng Kesultanan Palembang Darussalam di Kembara dan Plaju melalui pertempuran yang sengit. Terbukalah jalan untuk menguasai Palembang. Jenderal De Kock mengirimkan ultimatum kepada sultan untuk segera menyerah dengan jaminan keselamatan jiwanya dan Sultan Mahmud Badaruddin meminta agar setidaknya diizinkan untuk tetap tinggal di Palembang.
Sultan Mahmud Badaruddin mengajukan kembali permohonannya hingga dua kali. Jenderal De Kock bersama armadanya kemudian mengerahkan pasukan pendarat sampai di depan kompleks keraton. Kesultanan Palembang tidak lagi memberikan perlawanan, dan pada larut malam tanggal 27 Juni 1821, Pangeran Adipati “tua” dan “muda” datang atas nama sultan untuk menawarkan penyerahan tanpa syarat.
Pada tanggal 1 Juli 1821, keraton berhasil diduduki oleh pasukan Belanda. Atas perintah Jenderal De Kock, sultan kemudian menyerahkan tanda kebesaran kerajaan (regalia) kepada sultan yang baru dan kekayaan kas negara. Uang kemudian dibagi-bagikan di antara para peserta ekspedisi. Meskipun Sultan Mahmud Badaruddin II telah meminta penundaan berkali-kali untuk tidak dihukum buang atau diasingkan, akan tetapi pada tanggal 3 Juli 1821, didampingi keluarga terdekatnya, bersama sebagian armada ke Batavia Sultan Mahmud Badaruddin II diasingkan dan tiba di Batavia pada tanggal 28 Juli 1821.
Delapan bulan kemudian, Sultan Mahmud Badaruddin II dipindahkan ke Ternate, di sana dihukum dengan biaya hidup sebesar f 800 per bulan, sampai wafat pada tanggal 26 November 1852.
Sementara itu, kekuasaan militer maupun sipil Belanda di Palembang dan Bangka diserahkan kepada Letnan Kolonel Keer, yang merangkap sebagai Residen sekaligus Komandan Militer. Letnan Kolonel Keer dilantik pada tanggal 12 Juli 1821. Empat hari kemudian, pelantikan resmi Sultan Ahmad Najamuddin sebagai pengganti Sultan Mahmud Badaruddin II dilangsungkan
Pada tanggal 20 Juli 1821, Jenderal De Kock kembali ke Batavia dengan kapal-kapal terakhir. Hanya satu kapal, yaitu kapal “Nassau”sebagai kapal terbesar dari armada Belanda yang tertinggal di Palembang. Kapal itu rusak parah akibat pertempuran sehingga harus ditinggalkan di tempat dalam kondisi hampir tenggelam, setelah persenjataan dan muatannya dipindahkan ke kapal-kapal lain.
Selengkapnya dapat dipelajari pada buku M. O. Woelders, Het Sultanaat Palembang 1811-1825, ‘S-Gravenhade- Martinus Nijhoff 1975, halaman 23 dan 24:
“In de nacht van 23 op 24 juni zet de Nederlandse vloot een tweede aanval op beide vestingwerken in. Na enige tijd kunnen op Kembara troepen aan wal worden gezet, die het fort weten te veroveren. Ver volgens worden de achter het paalwerk gelegen waterbatterijen tot zwijgen gebracht en in brand gestoken en tegen de middag valt ook het Plaju-bolwerk in Nederlandse handen. Met behulp van de kiellichters wordt een opening in het paalwerk gemaakt en dan ligt de verdere weg naar Palembang voor de expeditie open. De Kock stuurt de sultan nu een sommatie tot onmiddellijke overgave op lijfsbehoud, waarop Badaruddin verzoekt tenminste in Palembang te mogen blijven. Dit kan de opperbevelhebber niet toestaan, aangezien hij opdracht heeft de sultan volgens het bekende recept naar Batavia op te zenden. Nadat Badaruddin nog tot tweemaal toe op zijn verzoek is teruggekomen, trekt De Kock de vloot vóór het kratoncomplex samen en laat een landing uitvoeren. Palembang biedt geen tegenstand meer . en laat in de avond van de zevenentwintigste juni komen de “oude” en de “jonge” Pangéran Adipati namens de sultan de onvoorwaardelijke overgave aanbieden. Op 1 juli is de kraton door de Hollandse troepen bezet. Badaruddin brengt zijn laatste dagen te Palembang door als logé van zijn broer, de oude Pangéran Adipati. Op last van De Koek had hij de regalia aan de nieuwe sultan en de staatskas, die veel minder bleek te bevatten dan men verwacht had, aan de overwinnaars overgedragen. Het geld werd later onder de deelnemers aan de expeditie verdeeld. Ondanks zijn herhaald verzoek om uitstel moet Badaruddin zich reeds de derde juli, vergezeld van zijn naaste familieleden, inschepen op een fregat, dat drie dagen later samen met een deel van de vloot naar Batavia vertrekt en daar op 28 juli aankomt. Acht maanden later wordt de sultan naar Ternate overgebracht, waar hij – in het genot van een toelage van f 800,- per maand – tot zijn dood, op 26 november 1852, geïnterneerd blijft. Inmiddels is te Palembang zowel het militaire als het civiele gezag opgedragen aan Overste Keer, de resident tevens militair commandant van Banka. Hij wordt de twaalfde juli geïnstalleerd en van een uit gebreide instructie voorzien. Vier dagen later vindt de plechtige inhul diging van Sultan Ahmad Najamuddin plaats. Op 20 juli keert de opperbevelhebber met de laatste schepen naar Batavia terug. Slechts één schip, de hulk “Nassau”, in de Palembangse kronieken vermeld als het grootste vaartuig van de vloot, blijft voor Palembang achter. Het was zo zwaar beschadigd, dat het, nadat zijn bewapening en lading op de andere schepen was overgebracht, in zinkende toestand ter plaatse moest worden achtergelaten”.
Sumber: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lukisan_Pengasingan_Sultan_Mahmud_Badaruddin_II.jpg.
*) Sejarawan dan Budayawan Penerima Anugerah Kebudayaan Indonesia.
